Cytowanie za innym autorem w APA 7 - źródło wtórne

Źródło wtórne (ang. secondary source) to publikacja, w której ktoś inny opisuje lub cytuje pracę oryginalną - tę, do której sam nie masz bezpośredniego dostępu. Źródło pierwotne (oryginał) to praca, w której dana teoria, wynik badania czy definicja pojawiły się po raz pierwszy.

APA 7 zaleca, aby cytowanie za innym autorem stosować oszczędnie. Sięgaj po nie tylko wtedy, gdy oryginał jest naprawdę niedostępny, na przykład:

• został wyczerpany i nie da się go zdobyć w bibliotekach ani bazach danych,
• powstał w języku, którego nie znasz,
• to praca historyczna lub archiwalna, do której nie masz dostępu.

Jeśli oryginał da się odnaleźć i przeczytać - zrób to i cytuj go bezpośrednio. Powołanie się na źródło pierwotne jest zawsze mocniejsze naukowo niż odwołanie do czyjegoś streszczenia.

To najważniejsza i najczęściej mylona reguła. W spisie bibliograficznym umieszczasz wyłącznie źródło, które faktycznie czytałeś, czyli źródło wtórne. Oryginału, którego nie miałeś w ręku, nie wpisujesz do bibliografii.

Logika jest prosta: bibliografia to lista prac, z których rzeczywiście korzystałeś. Skoro nie widziałeś oryginału na oczy, nie możesz ręczyć za jego dane wydawnicze ani za wierność przytoczenia. Odpowiedzialność za poprawne zacytowanie bierze na siebie autor źródła wtórnego, a Ty odsyłasz czytelnika właśnie do niego.

W samym tekście pojawiają się natomiast oba nazwiska: autora oryginału oraz autora źródła, które czytałeś.

W tekście najpierw podajesz dane oryginału, a po zwrocie „za:” dane źródła wtórnego. Schemat wygląda tak:

(Autor oryginału, rok oryginału, za: Autor źródła wtórnego, rok)

Zwrot „za:” to polski odpowiednik angielskiego „as cited in”. W polskich pracach spotkasz też wariant „cyt. za:” (od „cytowane za”) - oba są akceptowane, ważne tylko, by trzymać się jednego zapisu w całej pracy.

Przytoczenie w nawiasie:

Teoria dysonansu poznawczego zakłada dążenie do spójności postaw (Festinger, 1957, za: Wojciszke, 2011).

Przytoczenie narracyjne, z nazwiskiem w zdaniu:

Jak wykazał Festinger (1957, za: Wojciszke, 2011), ludzie dążą do redukcji napięcia poznawczego.

Jeśli znasz rok wydania oryginału, podaj go - nawet gdy nie masz dostępu do samej pracy. Rok najczęściej znajdziesz właśnie w źródle wtórnym, które przytacza oryginał.

Gdy autor źródła wtórnego nie podaje roku oryginału i nie da się go ustalić, po prostu go pomiń:

(Wygotski, za: Brzezińska, 2000)

Data przy autorze źródła wtórnego jest natomiast obowiązkowa zawsze - to ona kieruje czytelnika do konkretnej pozycji w bibliografii.

Załóżmy, że czytasz podręcznik Bogdana Wojciszke z 2011 roku i chcesz powołać się na klasyczną teorię Leona Festingera z 1957 roku, której oryginału nie masz. W praktyce wygląda to tak:

W TEKŚCIE:
Dążenie do zgodności między postawami a zachowaniem
opisuje teoria dysonansu poznawczego (Festinger, 1957,
za: Wojciszke, 2011).

W BIBLIOGRAFII (tylko źródło czytane):
Wojciszke, B. (2011). Psychologia społeczna.
    Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Zwróć uwagę: w bibliografii nie ma ani słowa o Festingerze. Czytelnik, który zechce dotrzeć do oryginału, najpierw sięgnie po Wojciszkego, a tam znajdzie pełny przypis do jego pracy.

A gdyby źródłem wtórnym był artykuł z czasopisma, a nie książka? Wpis w bibliografii formatujesz wtedy według zasad dla artykułu - z tomem, numerem, stronami i numerem DOI:

W TEKŚCIE:
(Bowlby, 1969, za: Kowalska i Nowak, 2019)

W BIBLIOGRAFII:
Kowalska, A., i Nowak, P. (2019). Więź a regulacja emocji
    w okresie dorastania. Psychologia Rozwojowa, 24(2),
    45-61. https://doi.org/xx.xxx/xxxxx

Te pomyłki najczęściej kosztują punkty przy sprawdzaniu pracy:

• Wpisywanie oryginału do bibliografii. Skoro go nie czytałeś, nie może się tam znaleźć - w spisie ląduje tylko źródło wtórne.
• Pomijanie autora oryginału w tekście. Czytelnik musi wiedzieć, czyja to myśl; samo „za: Wojciszke, 2011” gubi twórcę idei.
• Nadużywanie źródeł wtórnych. Jeśli połowa Twoich przypisów to „za:”, promotor słusznie zapyta, czy sięgałeś po literaturę źródłową.
• Mieszanie zapisów „za:” i „cyt. za:”. Wybierz jeden wariant i stosuj go konsekwentnie w całej pracy.
• Odwracanie kolejności. Najpierw oryginał, potem „za:” i źródło czytane - nigdy odwrotnie.