Styl języka naukowego według APA 7 - jasność, strona czynna i język bezstronny

APA 7 traktuje styl języka tak samo poważnie jak format cytowań. Zasady opisano w dwóch rozdziałach podręcznika: rozdział 4 dotyczy stylu pisania i gramatyki, a rozdział 5 - języka bezstronnego (ang. bias-free language).

Cały styl naukowy opiera się na trzech filarach:

• Jasność - czytelnik rozumie tekst przy pierwszej lekturze, bez odgadywania intencji autora.
• Zwięzłość - każde zdanie wnosi informację; nie ma dygresji, powtórzeń i zbędnych ozdobników.
• Formalny, ale nie napuszony ton - język jest oficjalny i precyzyjny, lecz nie sztuczny.

Celem nie jest brzmieć mądrze, lecz zostać zrozumianym. Prosty, uporządkowany język świadczy o uporządkowanym myśleniu, a nie o braku erudycji.

Najczęstszy błąd początkujących autorów to przekonanie, że skomplikowany język brzmi bardziej naukowo. APA 7 zaleca odwrotnie: pisz prosto o rzeczach trudnych. Usuwaj słowa, które nic nie wnoszą (na przykład w zasadzie, całkowicie, pewnego rodzaju), i unikaj żargonu tam, gdzie wystarczy zrozumiałe słowo.

Trzymaj się zasady: jedna myśl na zdanie, jeden wątek na akapit. Długie, wielokrotnie złożone zdania rozbijaj na krótsze.

Zamiast: W związku z faktem, iż przeprowadzone w ramach niniejszej pracy
badanie wykazało istnienie pewnego rodzaju zależności...

Napisz:  Badanie wykazało zależność między zmiennymi X i Y.

Krótsza wersja jest jaśniejsza i niczego nie traci. Zwięzłość to nie ubóstwo języka, lecz szacunek dla czasu czytelnika.

To jedna z najważniejszych zmian względem starszych wydań. APA 7 wprost zaleca stronę czynną zamiast biernej oraz pozwala - a nawet zachęca - pisać w pierwszej osobie.

Jeżeli to Ty przeprowadziłeś badanie, napisz przeprowadziłem lub przeprowadziliśmy (gdy autorów jest kilkoro). Unikaj sztucznego dystansu w rodzaju autor niniejszej pracy przeprowadził - taka fraza bywa myląca i niepotrzebnie zawiła.

Strona bierna:  W badaniu zostały przeanalizowane odpowiedzi 120 studentów.
Strona czynna:  Przeanalizowaliśmy odpowiedzi 120 studentów.

Stronę bierną warto zachować tylko wtedy, gdy wykonawca czynności jest nieznany lub nieistotny, a liczy się jej przedmiot. Zaimka my używaj wyłącznie wtedy, gdy autorów faktycznie jest więcej - nie jako grzecznościowej liczby mnogiej.

APA 7 wiąże czas gramatyczny z częścią pracy. W polskiej praktyce sprowadza się to do prostej reguły:

• Czas przeszły - gdy opisujesz przegląd literatury oraz przebieg i wyniki własnego badania (co zrobiono i co ustalono).
• Czas teraźniejszy - gdy interpretujesz wyniki, formułujesz wnioski i omawiasz ich znaczenie.

W przywołaniach narracyjnych czasownik opisujący cudze ustalenia stoi w czasie przeszłym, a rok publikacji podajesz tuż po nazwisku:

Przywołanie narracyjne:  Nowak (2021) wykazał, że motywacja wewnętrzna
                         sprzyja wytrwałości w nauce.
Przywołanie w nawiasie:  Motywacja wewnętrzna sprzyja wytrwałości
                         w nauce (Nowak, 2021).

Odpowiadający tej pozycji wpis w bibliografii wyglądałby tak:

Nowak, A. (2021). Psychologia motywacji w edukacji. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Rozdział 5 APA 7 to zbiór zasad pisania o ludziach z szacunkiem i bez uprzedzeń. Dwie reguły nadrzędne to odpowiedni poziom szczegółowości (opisuj cechy tak dokładnie, jak wymaga tego badanie - np. osoby w wieku 65-80 lat zamiast ogólnikowego osoby starsze) oraz wrażliwość na etykiety.

Kluczowe jest podejście „najpierw człowiek” (ang. person-first language): opisuj osobę, a nie utożsamiaj jej z cechą czy diagnozą.

Zamiast: schizofrenicy, niepełnosprawni, cukrzycy
Napisz:  osoby ze schizofrenią, osoby z niepełnosprawnością,
         osoby chorujące na cukrzycę

APA 7 dopuszcza też język tożsamościowy (np. osoba autystyczna), jeśli tak woli o sobie mówić dana społeczność - zawsze warto uszanować jej preferencję. Zamiast bezosobowego określenia badani stosuj uczestnicy badania lub osoby badane.

Wytyczne obejmują sześć obszarów: wiek, niepełnosprawność, płeć, pochodzenie etniczne, orientację seksualną i status społeczno-ekonomiczny. Część z nich powstała dla języka angielskiego (np. pojedyncze they) i w polszczyźnie wymaga własnych rozwiązań, bo mamy rodzaj gramatyczny. Zasada pozostaje ta sama: nie zakładaj płci domyślnie i unikaj generycznego rodzaju męskiego tam, gdzie brzmi to naturalnie.

Na koniec lista pułapek, które psują styl naukowy według APA 7:

• Antropomorfizm - badanie, tabela ani teoria niczego nie „twierdzą” i nie „chcą”. To ludzie wyciągają wnioski. Zamiast badanie udowodniło napisz na podstawie badania wykazaliśmy.
• Kolokwializmy i idiomy - zwroty potoczne (rzucać się w oczy, koń by się uśmiał) nie należą do tekstu naukowego.
• Język ozdobny i emocjonalny - metafory, wykrzyknienia i wyrażenia oceniające (zdumiewający wynik) osłabiają obiektywizm.
• Etykietowanie i stereotypy - nie sprowadzaj osób do jednej cechy i nie porównuj grup do domyślnej „normy”.
• Wypełniacze i wzmacniacze - słowa typu bardzo, naprawdę, oczywiście rzadko coś wnoszą.

Jeśli po napisaniu akapitu potrafisz skreślić słowo bez straty sensu - skreśl je. To najprostszy test dobrego stylu naukowego.