Przypisy dolne w APA 7 - czy są dozwolone w pracy?

Tak. Siódme wydanie Publication Manual of the American Psychological Association wyraźnie dopuszcza przypisy, ale ogranicza ich funkcję do dwóch przypadków:

• przypisy treściowe (merytoryczne) - rozwijają lub uzupełniają myśl z tekstu głównego, gdy wpisanie jej wprost zaburzyłoby tok wywodu;
• przypisy dotyczące praw autorskich - potwierdzają zgodę na przedruk dłuższego cytatu, pozycji testowej czy skali pomiarowej.

To wszystko. APA nie zna przypisu bibliograficznego, w którym podaje się pełny opis książki czy artykułu. Jeśli więc widzisz w pracy przypis w rodzaju J. Kowalski, Psychologia poznawcza, PWN, Warszawa 2020, s. 45, to znak, że autor pomylił styl APA z systemem tradycyjnym.

Najważniejsza różnica, którą trzeba zapamiętać: w APA źródła zawsze podaje się w nawiasie w tekście (system autor-data), a nie w przypisie na dole strony. Pełny opis trafia dopiero do listy Bibliografia na końcu pracy.

Porównaj, jak ten sam odnośnik wygląda w obu systemach:

ZLE (system tradycyjny / oksfordzki):
W tekście: Pamięć robocza ma ograniczoną pojemność.¹
Przypis:   ¹ J. Kowalski, Psychologia poznawcza, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2020, s. 45.

DOBRZE (APA 7):
W tekście:    Pamięć robocza ma ograniczoną pojemność (Kowalski, 2020, s. 45).
Bibliografia: Kowalski, J. (2020). Psychologia poznawcza. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Jeśli więc kusi Cię, żeby wrzucić źródło do przypisu dolnego "dla porządku", zatrzymaj się - w APA jest to zwykły błąd formalny.

Przypis treściowy pozwala dodać informację wartościową, ale poboczną, która rozbiłaby płynność akapitu. Zgodnie z APA 7 powinien być krótki i dotyczyć jednej myśli. Jeśli potrzebujesz kilku zdań albo tabeli, lepiej włączyć tę treść do tekstu głównego lub do aneksu.

Typowe zastosowania to na przykład:

• doprecyzowanie terminu lub zwrócenie uwagi na niuans metodologiczny;
• odesłanie czytelnika do innej części pracy ("zob. rozdział 3");
• krótki komentarz, który nie mieści się w głównym wywodzie.

Przykład przypisu treściowego wraz z odnośnikiem w tekście:

W tekście:
Efekt ten zaobserwowano już w badaniach z lat 70. XX wieku.¹

Przypis dolny:
¹ Szczegółowy przegląd wczesnych eksperymentów przedstawia Nowak (2018).

Zwróć uwagę, że nawet wewnątrz przypisu źródło nadal podaje się w formacie autor-data, a nie jako pełny opis bibliograficzny.

Drugi dozwolony rodzaj to przypis potwierdzający zgodę na wykorzystanie cudzego materiału chronionego prawem autorskim - na przykład dłuższego cytatu, pozycji z kwestionariusza albo skali pomiarowej. Stosuje się go, gdy przedrukowujesz lub adaptujesz fragment i uzyskałeś na to pozwolenie.

Przykład takiego przypisu:

¹ Przedruk za zgodą wydawcy z: Nowak, A. (2019). Metody badań społecznych (s. 78). Wydawnictwo Naukowe Scholar.

W przypadku tabel i rysunków informację o źródle oraz prawach autorskich umieszcza się zwykle nie w przypisie dolnym, lecz w nocie pod samą tabelą lub rysunkiem (adnotacja zaczynająca się od słowa Uwaga). Przypis dolny o prawach autorskich zarezerwuj więc głównie dla dłuższych fragmentów tekstu.

Zasady techniczne są proste:

• Numeracja: przypisy numeruje się kolejno w całej pracy cyframi arabskimi w indeksie górnym (¹, ², ³...).
• Miejsce odnośnika: numer wstawia się po znaku interpunkcyjnym (najczęściej po kropce lub przecinku), a nie przed nim. Wyjątkiem jest myślnik, przed którym odnośnik pozostaje.
• Bez odnośników w tytułach: numeru przypisu nie umieszcza się w nagłówku ani w tytule pracy.
• Położenie: APA 7 dopuszcza dwa warianty - przypisy na dole właściwej strony albo zebrane na osobnej stronie Przypisy umieszczonej po bibliografii.
• Czcionka: przypisy na dole strony mogą być zapisane mniejszym stopniem pisma (np. 10 pkt), zgodnie z domyślnym ustawieniem edytora.

W praktyce najwygodniej korzystać z automatycznej funkcji "Wstaw przypis dolny" w edytorze tekstu - dba ona o numerację i formatowanie za Ciebie.

Oto lista rzeczy, które recenzenci wychwytują najczęściej:

1. Cytowanie źródeł w przypisach zamiast w nawiasie w tekście - to najpoważniejszy i najczęstszy błąd przy przejściu na APA.
2. Zbyt długie przypisy - kilka akapitów w przypisie to sygnał, że treść powinna wrócić do tekstu głównego albo trafić do aneksu.
3. Nadmiar przypisów - jeśli na każdej stronie jest ich kilka, wywód staje się nieczytelny.
4. Pełny opis bibliograficzny w przypisie - w APA nawet w przypisie obowiązuje format autor-data, a pełne dane znajdują się w bibliografii.

Zasada praktyczna: jeżeli potrafisz przenieść informację z przypisu do zdania w tekście bez szkody dla wywodu, prawdopodobnie właśnie tam jest jej miejsce.