Plagiat a autoplagiat - na czym polega różnica w pracy

Plagiat to przypisanie sobie autorstwa cudzego utworu lub jego fragmentu - cudzych słów, myśli, danych, tabel czy rysunków - bez wskazania, że pochodzą od kogoś innego. W ujęciu APA 7 plagiat polega na przedstawianiu cudzej pracy lub idei jako własnych, niezależnie od tego, czy nastąpiło to celowo, czy przez nieuwagę.

Najczęstsze formy plagiatu w pracach studenckich to:

• Plagiat dosłowny - skopiowanie fragmentu tekstu słowo w słowo bez cudzysłowu i odwołania do źródła.
• Plagiat parafrazujący - przeredagowanie cudzego zdania własnymi słowami, ale bez podania autora oryginalnej myśli.
• Plagiat mozaikowy - łączenie fragmentów z kilku źródeł i zszywanie ich w pozornie własny tekst.
• Plagiat danych - wykorzystanie cudzych wyników, wykresów lub tabel bez wskazania ich pochodzenia.

Warto pamiętać, że parafraza nie zwalnia z obowiązku cytowania. Nawet jeśli sformułujesz myśl innego autora własnymi słowami, musisz podać odwołanie: (Nowak, 2021).

Autoplagiat (nazywany też samoplagiatem) to przedstawienie własnej, wcześniej opublikowanej lub złożonej pracy jako nowej, oryginalnej treści. APA 7 definiuje go jako sytuację, w której autor prezentuje swoje wcześniej opublikowane dzieło tak, jakby powstało ono na nowo.

W praktyce akademickiej autoplagiat pojawia się, gdy student lub badacz:

• przenosi rozdziały z pracy licencjackiej do magisterskiej bez zaznaczenia, że korzysta z wcześniejszego tekstu;
• publikuje ten sam artykuł lub jego znaczną część w dwóch różnych czasopismach;
• składa tę samą pracę zaliczeniową na dwóch różnych przedmiotach;
• powiela własne wcześniejsze wyniki bez informacji, że były już prezentowane.

Co istotne, autoplagiat zwykle nie narusza prawa autorskiego - trudno bowiem naruszyć własne prawa do utworu. Jest to jednak naruszenie zasad rzetelności naukowej i etyki, ponieważ wprowadza czytelnika w błąd co do nowości i oryginalności treści.

Oba zjawiska łączy brak transparentności wobec czytelnika, ale różni je źródło zapożyczenia. Poniższa tabela zestawia najważniejsze różnice.

Innymi słowy, plagiat dotyczy cudzej własności intelektualnej, a autoplagiat - uczciwości wobec odbiorcy, który spodziewa się nowego wkładu. W obu przypadkach ratunkiem jest to samo: rzetelne cytowanie. Różnica polega jedynie na tym, kogo cytujesz - innego autora czy samego siebie.

W stylu APA 7 własną wcześniejszą pracę cytuje się dokładnie tak samo jak każde inne źródło. Jeśli w magisterce odwołujesz się do własnego licencjatu lub wcześniejszego artykułu, podaj odwołanie w tekście i umieść pełny opis w bibliografii.

Przykład odwołania w tekście:

Wyniki wcześniejszego badania wskazują na silny związek obu zmiennych (Kowalska, 2021).

Przykład opisu pracy dyplomowej w bibliografii:

Kowalska, A. (2021). Wpływ mediów społecznościowych na koncentrację uwagi studentów [Praca licencjacka, Uniwersytet Warszawski]. Repozytorium UW. https://doi.org/xx.xxx/xxxxx

Przykład opisu własnego artykułu z czasopisma:

Nowak, J. (2022). Motywacja wewnętrzna a osiągnięcia studentów. Psychologia Wychowawcza, 63(2), 45-60. https://doi.org/xx.xxx/xxxxx

APA 7 dopuszcza, aby w ograniczonym zakresie ponownie wykorzystać własne sformułowania - na przykład opis tej samej metody badawczej - jednak nawet wtedy najlepiej wskazać wcześniejszą pracę. Dzięki odwołaniu jasno sygnalizujesz, że treść pochodzi z wcześniejszego tekstu, a nie powstała na nowo, i to wystarczy, aby uniknąć zarzutu autoplagiatu.

Kilka praktycznych zasad pozwala zabezpieczyć się przed oboma zarzutami:

1. Cytuj konsekwentnie - każde zapożyczenie, także parafrazę, opatrz odwołaniem w stylu APA 7.
2. Używaj cudzysłowu dla cytatów dosłownych - i podawaj numer strony, na przykład (Nowak, 2021, s. 45).
3. Odwołuj się do własnych prac - jeśli korzystasz z licencjatu czy wcześniejszego artykułu, potraktuj go jak zewnętrzne źródło.
4. Prowadź notatki ze źródłami - zapisuj, skąd pochodzi każda informacja, zanim zaczniesz pisać.
5. Skonsultuj się z promotorem - jeśli chcesz rozwinąć temat licencjatu w magisterce, ustal z nim zakres dopuszczalnego wykorzystania wcześniejszej pracy.

Pamiętaj, że w Polsce prace dyplomowe są sprawdzane w Jednolitym Systemie Antyplagiatowym (JSA), który porównuje tekst z bazami prac i publikacji. System wykrywa również podobieństwo do wcześniejszych prac tego samego autora, dlatego autoplagiat nie pozostaje niezauważony.

Naruszenie zasad samodzielności pracy niesie poważne skutki - zarówno formalne, jak i akademickie:

• Niedopuszczenie do obrony lub cofnięcie pracy do poprawy, gdy raport z JSA wykaże wysoki współczynnik podobieństwa.
• Postępowanie dyscyplinarne wobec studenta lub doktoranta prowadzone przez komisję dyscyplinarną uczelni.
• Odebranie tytułu lub stopnia - stwierdzenie plagiatu po latach może skutkować stwierdzeniem nieważności dyplomu.
• Odrzucenie artykułu przez redakcję czasopisma i utrata wiarygodności naukowej w przypadku autoplagiatu w publikacjach.

Dlatego rzetelne cytowanie to nie tylko formalność, lecz podstawowy warunek uczciwości naukowej - zarówno w pracy dyplomowej, jak i w artykule.